Ο Λιβαθινός γνωρίζει σε βάθος το ρωσικό θέατρο, άλλωστε εκεί μορφώθηκε, και γνωρίζει κι από διασκευές μια κι εκεί τις συνηθίζουν αλλά εκεί έχουν τον τρόπο να τις κάνουν με όρους θεάτρου κι όχι για ανάγκες (οικονομικές πρωτίστως..)θιάσου και μόνο.
Ετσι, αυτό που ετοίμασαν πάνω στην «ΝΤΑΜΑ ΠΙΚΑ» του Πούσκιν είναι θέατρο πέρα για πέρα. Κι είναι ένα θέατρο δημιουργικό κι αποτελεσματικό που σε βάζει στη μαγεία της παράστασης του. Κι είναι επίσης κι ένα ΜΑΘΗΜΑ πάνω στο ΓΚΡΟΤΕΣΚΟ, που στην Ελλάδα πολλοί το παρεξηγούν ή το παρερμηνεύουν και το έχουν ως αντικείμενο ειρωνείας επειδή δεν ξέρουν περί τινος πρόκειται κι όταν το χρησιμοποιούν είναι για να θίξουν αλλά το μονο που θίγουν είναι η δική τους αγνοια επί του θέματος.
Πάνω στο ΓΚΡΟΤΕΣΚΟ, που είναι η διόγκωση γύρω από τη συνύπαρξη συγκρουομένων μεταξύ τους πραγματων, ενός ρεαλιστικού κι ενός υπερβατικού, στηρίζεται η αρχική σύλληψη του πως θα γίνει αυτή η παράσταση, πως θα στηθεί.
Διότι έχουμε ένα κείμενο, που μας «διηθίζει» στη χαρτοπαιξία και στους εξ αυτής συμβολισμούς της που αγγίζουν και τα ορια της μεταφυσικής, κι έχουμε έναν ηρωα, που είναι Γερμανός, παρακολουθεί τραπεζια χαρτοπαιξίας χωρίς ο ίδιος να παίζει ώσπου ένα βραδυ, πέφτει πάνω στη μοίρα. Πληροφορείται για μια αινιγματική, υπεργηρη κόμησσα, πως κατεχει τα μυστικα της ρέντας με τα τρια μαγικά φύλλα, σαν μια άλλη «κοντέσα Βαλέραινα» τις συνταγες της, που δεν αποκαλύπτει σε κανενα το μυστικό. Ο νεαρός Γερμανός αποφασίζει να πλευρίσει τη νεαρή προστατευομενη της Κόμησσας για να αποκτήσει αυτό που θέλει…
Το πως στήνεται η πλοκή, τα εμπόδια που μπαίνουν, τόσο από τον Πούσκιν όσο κι από τη θεατρική προσαρμογή της ΕΛΣΑΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΎ, εχουν ήδη τσιγκλίσει τον θεατή. Ο τρόπος γραφής της διασκευης που ακολουθεί και τη λογοτεχνική χάραξη πορείας και γίνεται στοιχείο πατήματος για την παράσταση του Λιβαθινού, είναι ότι έχουμε να κάνουμε με αφηγηση. Ολο ξεκινάει από την αφηγηση κάποιου που λέει την περιπτωση της Κόμησσας. Αυτή η αφηγηση γίνεται τρόπος γραφής και στησίματος της παραστασης. Οι ηθοποιοί επιδίδονται στην ταυτόχρονη αφήγηση τρίτου προσωπου και συγχρόνως ενσαρκωση σε πρωτο πρόσωπο. Η τέχνη του θεατρου ενσωματωνει εδώ, με τον καλύτερο τρόπο την εννοια αφήγηση, όχι μόνο στο γραψιμο αλλά και στην καλλιέργεια του τρόπου ερμηνείας. Αυτό δουλευεται ενιαία για όλους και εξ αυτού στήνεται μια πρωτη ατμοσφαιρα, η ερμηνευτική κι η επικοινωνιακή.
Αυτά όμως για να πάρουν χρωμα, ύφος και τελικά δύναμη, πρέπει να ακολουθήσουν το βαθος του περιεχομένου που εμπεριέχει και τη μεταφυσική και το σασπένς και , την καταντια και την ίντριγκα, τα προδομένα αισθήματα-αν υπάρχουν, κι επισης το κύριο συστατικό από το οποίο ξεκινά, την χαρτοπαιξία. Η οποία στα χρόνια του Πούσκιν και της λογοτεχνικής άνθισης, καταρχάς στη Ρωσσία αλλάκαι στα άλλα μερη που αναπτυχθηκε μεγαλη λογοτεχνία, ενέπνευσε του κόσμου τα έργα. Είτε με τα κοινωνικά δραματα, είτε με τα υπαρξιακά είτε με τη μεταφυσική και τους εξ αυτής συμβολισμούς κι εδώ ο τίτλος δειχνει ξεκάθαρα την παραπομπή , Ντάμα Πίκα=Ντάμα Μπαστούνι= Μπαστουνι σε τραπουλοχαρτο δεν είναι για καλό..
Με όλο αυτό το υλικό εχει φτιαχτεί ένα πανέμορφο θέατρο, είχα να νιωσω τόσο όμορφα σε θέατρο, πολύ μα παρα πολύ καιρο. Αυτή τη μέθεξη. Αυτή την παρασταση με το γκροτεσκο να αγγίζει καινα περιβάλλει ανθρωπους, σκηνικά, κοστούμια, μακιγιαζ και την ίδια τη σκηνή, μια περιστρεφόμενη σαν μικρογραφία ενός καρουσελ που το σερνουν ανθρωποι, και πάνω εκεί βρίσκονται του κόσμου τα εκθέματα, τα οποία φτιάχνουν σύνθεση σκηνικού, σαν εκείνα τα εκθεματα που βλέπουμε σε κάποια μουσεια στη Μόσχα, φερειπειν στο Κρεμλίνο στην αίθουσα των εξοπλισμών. Κι όμως αν τα περιεργαστεί κανείς, τα αντικείμενα , ένα προς ένα, θα δει ότι μπορεί να μην είναι και τόσο της πολυτελειας. Εδώ έρχεται το άριστα που ξεκινά από το σκηνοθετη και προχωρα στη σκηνογραφο, που είναι κι η ενδυματολογος της παραστασης, στην ΕΛΕΝΗ ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, μια σκηνογραφο με φοβερή αίσθηση της λειτουργίας του χρώματος, είτε του φωτεινού είτε του σκοτεινού , και με τον τρόπο που τοποθετησε αυτά που διαλεξε για τις αναγκες που ηθελε να καλύψει έδιναν την αίσθηση της πολυτελειας, της φθαρμένης πολυτελειας, να το παλι κι εδώ το γκροτεσκο. Όπως και το μακιγιαζ (ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΜΟΥΚΗΣ), τι μακιγιαζ είαι αυτό που έγινε για την Μπέττυ Αρβανίτη ως γηραια κόμησσα. Αλλά όχι μόνο για εκείνη. Πως να παρεβλέψουμε της Δήμητρας Χατούπη, η οποία βυθιζεται στο γκροτεσκο όχι μονο με το μακιγιαζ αλλά και με τη συνδρομή του ηχου (ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ ΜΟΥΣΑΣ) κι όλα αποκτουν μια άλλη διάσταση, ο Ηχος γίνεται στοιχείο συμβολής σε αυτό το μεθυστικό γκροτεσκο. Σε αυτό το μεθυστικό στυλιζάρισμα, να το πω κι έτσι, που εχει ως βαση το γκροτεσκο.
Τα λέω αυτά διότι μετα το τελος της παραστασης ξαναμπήκα στο θεατρο και ανεβηκα στη χαμηλή σκηνή για να περιεργαστω τα αντικείμενα που με ειχαν βαλει στο μοσχοβίτικο παραμύθιασμα…Και καταλαβα τι σημαίνει καλλιτεχνική φαντασία και πως μπορεις και φτιαχνεις κόσμο μαγικό με μικρα μικρα αντικειμενα, τα οποία στην πραγματική τους ζωή μπορεί να μην είναι ανάλογης πολυτέλειας... Δεν γίνεται στην περιγραφή του γκροτεσκο και της .όψης να μην αναφερουμε τους φωτισμούς του ΑΛΕΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, που ενίοτε μας εκανε να πιστεψουμε ότι βιωνουμε κι εξπρεσιονισμό, μας έκανε να νιωσουμε τη διογκωση, μας επέβαλε την κυριαρχία του σκοτεινού, έκανε το σκηνικό να αλλάζει συνεχώς…φύλλο (για να μιλήσουμε στη γλωσσα της τραπουλας).
Σας λέω, αισθάνθηκα ότι είμαι σε μια μελετη πάνω στο γκροτεσο, όχι σε κάτι στατικό σαν δηθεν σεμιναριο αλλά σε κάτι που ρεει, σε ένα θεατρο ροϊκο και ζωντανό, άκρως υποβλητικό και καλαίσθητο.
Και βεβαια στους ηθοποιούς ολοκληρωθηκε το όραμα. Αρχίζοντας απο την ΜΠΕΤΤΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗ, η οποία ηταν περαν της τελειότητας σε όλο αυτό που εκπροσωπούν το έργο, η σκηνοθεσία, οι φωτισμοί και τα σκηνικά, στη συνολική αντιληψη με άλλα λόγια. Ηταν πνευμα; Ήταν εξαϋλωμένη; Ήταν χαρακτήρας; Ηταν μια σνομπ αριστοκράτισσα; Ηταν μια αριστοκράισσα για κωμωδία; Ηταν μεταφυσική; Ήταν μια κόμησσα που δικαιολογούσε τον κατοπινο ξεπεσμό της ρωσικής αριστοκρατίας και το που βρήκε κα ιπάτησε η Ιστορία; Με το παίξιμο της σε έβαζε σε σκέψεις πολλαπλές, έδινε απεριοριστες προεκτασεις για να επεξεργαστεί ο νους αυτά που του δείχνει η σκηνή και του λένε τα στόματα των ηθοποιών.
Η ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΑΤΟΥΠΗ. Η άλλη εξαιρετική γκροτεσκα της βραδιάς. Ηταν μάγισσα; Ήταν δαιονας; Ήταν πνελυμα του κακού; Ήταν μια νυχτερίδα που τρυπωσε σε χαρτοπαικτική λέσχη ακαθόριστου σκηνικού; Και τι παιξιμο αυτό της ταυτοχρονης αφηγησης σαν να μας λεει μια ιστορία και συγχρόνως να παίρνει συμμετοχή στο δράμα, παραμένοντας αφηγητρια. Αφήνω το κινησιολογικό κομμάτι της, που είναι κατι το πολύ ξεχωριστό
ΕΥΑ ΣΙΜΑΤΟΥ. Αυτή έπαιξε εκπληκτικά την παγίδευση και τη ματαίωση. Πως παίζεις το τρυφερό θύμα μέσα σε ένα τετοιο πνιγηρό σκηνικό με το γκροτεσκο να ερχεται καταπάνω σου να σεποδοπατησει; Πως αντιπαραβαλεις συναίσθημα απεναντι σε αυτό; Εξαιρετική
Και πάμε στους τρεις άντρες. Ο ΝΙΚΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ Ολο αυτό το σατανικο κι ειρωνικό του κόμη, του ρωσικής εμπνευσης θαμώνα της χαρτοπαιξίας ως σπορ. Τον εκανε μυστηριώδη, υπακούοντας στις προσταγές του υφους της παραστασης, σε αυτή τη διογκωμένη κατασταση.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΜΜΕΝΟΣ, ο εγγονός της Κόμησσας. «Μούρη» ο εγγονός, όχι όμως για ένα ρεαλιστικο δραμα χαρτοπαιγνίων αλλά για μια φυσιογνωμία, ειρωνική, πονηρή, φιλοδοξη, των χαρτοπαικτικων συναντήσεων της ρωσικης λογοτεχνιας στους αριστοκρατικούς κύκλους, όπου το σαπιο μυριζει από μακρυα.
Κι άφησα τελευταιο τον Χερμαν. Θύτη και θυμα πάντα. Εδώ έχουμε ένα νέο παιδί, που την ηλικιακή απειρία δεν την αφησε να τον κουμανταρει, της επιβλήθηκε, . Κι αν ακόμα η στιξη χρειάζεται λίγη εκγυμναση παραπάνω, ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΥΡΙΟΣ (αυτό είναι το όνομα του) έπαιξε με πάθος, μπήκε μεσα στον στροβιλο, συντονίστηκε με τον υπόλοιπο θίασο κι έγινε ισότιμο μελος της ερμηνευτικής εξάδας. Διότι η ερμηνευτική ομοιογένεια ήταν επίσης ένα από τα ατού.
Και τελικά, όλ αυτά, που αναφερω πιο πάνω, αν τα βαλετε ένα ένα σε μια σειρά, θα καταλάβετε ποια στοιχεία συνέθεσαν την παρασταση. Κι απομένει ένα χερι μαγικό που θα έρθει και θα τα δεσει, ενώ τα εχει ηδη εμπνευσει και καθοδηγησει κι όταν γίνει κι αυτό, όπως και έγινε, τότε εχεις μια από τις ωραιότερες παραστασεις κι από τις ωραιοτερες θεατρικές βραδιές, θεατρικές εξόδους, που δεν τις ζεις τακτικά.
Να ολοκληρωσω με την ΑΨΟΓΗ ΑΡΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΞΗ.