Δεν θα γράψω για την παροιμιώδη αγωνιστικότητα της, θα γράψω για κάτι άλλο. Για την έννοια ΗΘΟΠΟΙΟΣ και πόσο Ηθοποιός ήταν, σε επίπεδο τόσο καλλιτεχνικό όσο και ιδεολογικό. Για την καριέρα της, που ουσιαστικά άνοιξε στη δεκαετία το '60, όταν την άφησαν ήσυχη με τις διώξεις και τις φυλακίσεις, κι έγινε μια καρατερίστα απαραίτητη, από εκείνες που χωρίς αυτές δεν συγκροτείται ένας θιασος, δεν στοιχειοθετείται μια διανομή. Το λεω επειδή την αγωνιστικότητα την είχε εντός της και ΤΗ ΜΕΤΕΦΕΡΕ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΤΗΣ, ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ. Δεν διαχωριζε ρόλους, ΕΙΔΗ, Ηθοποιούς. Για τη Φωκά όπου υπήρχαν ρόλοι υπήρχε και μετερίζι. Εξού και παραλληλα με το θεατρο, όπου επαναλαμβανω πως δεν διαχωριζε είδη ούτε σνομπαρε το σινεμά ούτε την τηλεόραση αργότερα, δεν επαψε να συνδικαλίζεται. Χρηματισε και πρόεδρος του ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΩΝ ΗΘΟΠΟΙΩΝ για μεγαλο διαστημα. Το δωρο γα την καριέρα της και την αποκατασταση του χαμένου χρόνου από τη σιωπή επί φυλακίσεων, της το εκαναν ο ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΓΙΑΛΑΜΑΣ με τον ΚΩΣΤΑ ΠΡΕΤΕΝΤΕΡΗ, με την στηριξη της ΤΖΕΝΗΣ ΚΑΡΕΖΗ, που την είχε ήδη στο θιασο της και μαλιστα της είχε προσφερει και τον υπέροχο ρολο της δοσίλογης θείας στο "ΒΙΒΑ ΑΣΠΑΣΙΑ" του ΙΑΚΩΒΟΥ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗ, που ατύχησε εμπορικά. Το "δώρο" ηταν "Η κυρία Κλειώ", η αρχόντισσα, στο "ΕΝΑΣ ΙΠΠΟΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΑΣΟΥΛΑ". Και της είχαν δωρο του δωρου και το ευρημα με το κάδρο που μιλούσε επι Σκηνής, το οποίο το κράτησε και για την οθόνη ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΑΛΙΑΝΙΔΗΣ όταν το έκανε φιλμ και φυσικά κρατησε και τη Φωκά να επαναλαβει και στο πανί την επιτυχία της Σκηνής. Όπως είχε κρατήσει από τη θεατρική διανομή της «Χαρτοπαίχτρας» την Σαπφώ Νοταρα ως πρώτη διδαξασα κυρα-Μαριγώ. Με το ρόλο αυτο, η ΜΑΡΙΑ ΦΩΚΑ εξασφαλίζει ψωμί και παρουσία για τη διάρκεια του υπόλοιπου βίου της. Αυτός ο ρόλος σηματοδότησε την προσοχή πάνω της. Κι ακολούθησαν αμέτρητοι. Δεν σνόμπαρε το δαλιανιδέικο μιούζικαλ στο "Γοργόνες και μαγκες" ως μια αλλη αρχόντισσα κυρια Κλειώ, δεν ντραπηκε να παίξει τη μάνα του Μικέ στο "Μικές παντρεύεται"... Και ποιος ξεχνά τον κωμικό θρίαμβο της στην τηλε –«ΝΤΟΛΤΣΕ ΒΙΤΑ»
Γι αυτο και στέκομαι στο ακομπλεξάριστο που ανέφερα πριν.
Κάποτε μιλήσαμε στο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ και θέλω να πω ότι η ΑΝΝΑ ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΗ, της "ωφειλε" το ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ στο "ΜΑΘΕ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΑ" του ΘΟΔΩΡΟΥ ΜΑΡΑΓΚΟΥ-η Φωκά ηταν μέλος Κριτικής Επιτροπής, κι ως ηθοποιός ήταν εισηγήτρια στα βραβεία ερμηνείας. Η Φωκά πήρε το λόγο κι ενω μιλούσαν για αλλες, αναφώνησε "δεν είναι δυνατόν να εχουμε μια ηθοποιό που έχει υπηρετήσει τόσα χρόνια την επιθεώρηση κι αυτή τη στιγμή βλέπουμε να κάνει ενα αλμα τεραστιο και να την προσπεράσουμε"
Μου τα είπε αναλυτικά πάνω σε αυτό. Κι ήταν ένα μάθημα , που βοήθησε και μένα για την πορεία μου, περί ανοιχτού μυαλού κι ανοιχτών οριζόντων κι ότι όλα είναι ρόλοι, κι όλοι οι ρόλοι έχουν την αξία τους, κι οι ηθοποιοί που τους ερμηνεύουν, επίσης. Και της το οφείλω.Διότι με αυτο καταλαβαινα σε βάθος, στα επόμενα χρόνια, τους συνδικαλιστικούς της αγώνες για τον κλάδο της, την πρισματική αντίληψη. Θέλησα με αυτο να τιμήσω τη μνήμη της σε μια δυσάρεστη επέτειο