Γι αυτό κι η σωστότερη εξέταση ενός σεναρίου εκ διασκευής είναι πρώτον και κύριον η αναλυση του ως σεναριο. Με κανόνες σεναρίου και τιποτε άλλο. Η συμπληρωματικη εξέταση, που αφορά περισσότερο σε μελέτη, είναι ως προς το πρωτοτυπο υλικό, τι κράτησε, τι πέταξε, τι τροποποίησε η διασκευή ώστε ετσι να κατανοήσουμε τι ήθελε η κινηματογραφική μεταφορά από το πρωτοτυπο υλικό, ΄ποιο ήταν το στοιχείο που την έθελξε. Διότι δεν είναι απαραίτητο η ελξη να περιλάμβανε όλο το βιβλίο κι όχι ένα μονο κομμάτι του.
Τα «Ανεμοδαρμένα ύψη» του 1939, στο οποίο κρατησε ο Γουίλιαμ Γουάιλερ μόνο το μισό από το βιβλίο της Μπροντέ κι έφτιαξε ένα κινηματογραφικό αριστούργημα, ο «Αλεξης Ζορμπάς», το «Δόκτωρ Ζιβάγκο» είναι μερικές από τις άξιες προς μελετη διασκευες, όπως επίσης κι η πρόσφατη του Γαβρά το «Ενήλικοι στην αίθουσα» από το βιβλίο του Βαρουφακη που στην Ελλάδα το διεσυραν αλύπητα για πολιτικούς λόγους ενώ αντιθέτως, με όρους καθαρα κινηματογραφικούς τόσο η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ καθως κι η ΓΑΛΛΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ των «Σεζαρ», το τίμησαν για τη μεταφορα του βιβλίου, για το τι κρατησε, τι πέταξε, που επικέντρωσε, πως δημιουργησε ένα αυτονομο σεναριο. Κι οι δυο Ακαδημίες ασχολήθηκαν με το εν λόγω φιλμ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ για τη δουλειά στο ΣΕΝΑΡΙΟ.
Αντιθετως, παραδειγμα προς αποφυγή θεωρείται η κατά Βισκόντι διασκευή του «Ξενου» του Καμύ όπου κατηγορήθηκε, στηλιτεύτηκε κανονικά, ότι κάποια στιγμή σαν να πέταξε το σεναριο και κινηματογραφούσε απευθείας από το βιβλίο
Αλλωστε, όταν ένα εργο ολοκληρώνεται φεύγει από το δημιουργό του, λευτερώνεται, αποδεσμεύεται κι ακολουθει αυτόνομη πορεία. Ο συγγραφέας δεν μπορει πια να παρέμβη. Νόμος!!
Πάμε λοιπόν να εξετασουμε τα πέντε φετινά αυτής της δουλειάς.
Στη «ΒΟΥΓΟΝΙΑ» (Bugona) του Γιώργου Λάνθιμου δεν έχουμε μεταφορά βιβλίου αλλά διασκευή προϋπάρξαντος σεναρίου κινηματογραφικού το οποίο μάλιστα ειχε γυριστεί και σε ταινία, δεν ειχε μείνει στα ραφια. Εδώ λοιπόν εξετάζεται η παρέμβαση από σεναριο σε σεναριο. Ένα Νοτιο-κορεάτικο φιλμ πως εξελίχθηκε και καταγράφηκε ως ..λανθιμέικο. Εδώ αξίζει πολλή συζήτηση είναι κατι που είχα γραψει στην κριτική προ μηνων όταν κυκλοφορησε το φιλμ στις αίθουσες, ότι αυτό που δηλώνει τη «λανθιμέικη» ταυτοτητα πιο εκτυπα είναι το σεναριο, είναι η ίδια η διασκευή, το πως εχει γίνει από τον σεναριογραφο ΓΟΥΙΛ ΤΡΕΪΣΥ για να τη σκηνοθετήσει ο Γιώργος Λάνθιμος, να γίνει ταινία Λάνθιμου. Την παράνοια του θέματος την επεξεργάζεται ο Τρέισυ προς αυτή την κατεύθυνση, γυρω από την αρχαια δοξασία πως οι μέλισσες «γεννιούνται» από τα κόπρανα του ταυρου, και προχωρά στην περίπτωση των δυο παρανοϊκων ΄που αλλάζει το φυλλο στον ένα εκ των δυο, τον μετατρέπει σε ρόλο για να τον παίξει η ΕΜΑ ΣΤΟΟΥΝ κι ο σεναριογραφος, το γραφει ακριβως πάνω σε αυτή την πυξίδα, να μετατρέψει το παλαιο κορεάτικο σε κατι συγγενικό του «poor things». Και το ενδιαφέρον είναι ότι το σεναριο αναγνωρίζεται με υποψηφιότητα, η σκηνοθεσία όχι. Σαν να ειπώθηκε μεσω σεναριογραφων ότι έγινε ένα εργο για να το σκηνοθετησει ο Λάνθιμος κι οι Σκηνοθέτες να απάντησαν πως «ναι, αλλά αυτή τη φορά ο Λάνθιμος δεν ειχε τις ξεχωριστες εμπνευσεις, σκηνοθετησε λίγο με τον αυτόματο πιλότο». Αυτή είναι η εικόνα που συνάγεται κι ολοκληρώνεται όταν θα φτασουμε στην ανάλυση- απολογισμό της Γυναικείας Ερμηνείας.
Στο «FRANKENSTEIN» τη σεναριακή διασκευή του βιβλίου της Μαίρη Σελλευ, υπογράφει ο σκηνοθέτης του φιλμ ΓΚΙΓΙΕΡΜΟ ΝΤΕΛ ΤΟΡΟ. Ο οποίος έχασε τη θέση στην 5άδα της σκηνοθεσίας και την κατέλαβε ο Νορβηγός Γιοακίν Τρίερ με τη «Συναισθηματική αξία». Εχω γραψει πολλές φορές και το επαναλαμβάνω ως «μότο» ότι σε διασκευές που τη σεναριακή προσαρμογή την υπογραφει ο σκηνοθέτης του φιλμ, παρατηρείται το φαινόμενο να πιστωνεται όλο αυτό στην έννοια «Μεταφορά». Και να το βλεπουμε να φιγουραρει στην 5αδα του διασκευασμένου σεναριου κι όχι της Σκηνοθεσίας. Αφθονούν τα παραδειγμα, με αντιπροσωπευτικότερα του Ρομαν Πολάνσκι στο «Μωρό της Ρόζμαρι» που συνυπέγραφε με τον συγγραφεα, και του Μπερναρντο Μπερτολούτσι στον «Κονφορμίστα» και πιο ακραίο του Κένεθ Μπράνα στον δικό του «Αμλετ» με τις μοντερνοποιήσεις στην εικόνα και τον Σαίξπηρ στο Λόγο , κι όμως θεωρήθηκε «μεταφορά» κι όχι σκηνοθεσία. Ωστόσο εδώ ο Ντελ Τόρο γράφει Ιστορία διότι είναι η πρώτη φορά που ο «Φρανκενσταϊν» κινηματογραφημένος φτάνει στο Οσκαρ Μεταφοράς. Μεγαλο ρολο έπαιξε ο χειρισμός από τον Ντελ Τόρο, το βάρος που έπεσε πάνω στο τέρας και κυριως στην υπενθύμιση της ρομαντικής καταγωγής του έργου. Υπάρχει κι ενας ακόμα «φρανκενστάιν» που είχε προταθεί για Oscar Σεναρίου εκ Διασκευής αλλά αυτός ήταν παρωδία, η μνημειώδης κωμωδία του Μελ Μπρουκς (και του Τζην Γουάιλντερ), το «Φρανκενστάιν τζούνιορ» όπου τραβουσαν λίγα δευτερολεπτα παραπάνω τις τρομακτικές σκηνές και το έργο κατέληγε σε κωμωδία. Ηταν μια ευφής προσέγγιση
Στον «ΑΜΝΕΤ» τη διασκευή συνυπογράφουν η σκηνοθετης του φιλμ ΚΛΟΕ ΖΑΟ με τη συγγραφεα του βιβλίου ΜΑΓΚΙ Ο’ΦΑΡΕΛ. Σαφως κι όλο στρεφεται πάνω στη σχέση του Σαιξπηρ με την Αγκνες, κυριως όμως μέσα από τη μεριά της Αγκνες. Οπότε από το βιβλίο πετάχτηκαν όλες οι περιγραφές γυρω από την επιδημία που κοστίζει τη ζωή του παιδιού τους και χρησιμοποιείται το θέμα της αρρώστιας και του θανάτου τόσο όσο θα ενισχύει τη δραματικότητα της ηρωίδας, στρεφοντας το πάνω της, το πως εκείνη πάλεψε για τη σχέση τους, δίνοντας έμφαση, και πριν ξεσπασει η επιδημία , στο πόσο πολύ τον κατανοούσε και του συμαραστεκόταν. Ουσιαστικά δηλαδή αφαίρεσαν όλα τα γυρω γυρω και κρατησαν την ηρωίδα ως βάση κι ως θέμα αυτής, τη σχεση με τον Σαιξπηρ. Σιγουρα εδώ εχει εκτιμηθεί η σαφης κι ασφαλής πλοήγηση στο που βρίσκονται, τι εχουν στα χέρια τους και που θελουν να το πάνε. Ωστόσο, αυτό το «που θέλουν να το πάνε» γίνεται κι εγκριση από μεριάς σκηνοθετών και το πιστώνουν στη σκηνοθεσία της Κλόε Ζαο. Ότι δηλαδή δεν ηταν μόνο μια ωραια μεταφορά αλλά είχε κι εκείνο το απροσδιοριστο που αναδεικνύει σκηνοθεσία.
Στον ΠΟΛ ΤΟΜΑΣ ΑΝΤΕΡΣΟΝ που είναι εξίσου ΣΕΝΑΡΙΟΓΡΑΦΟΣ και ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ ισχύει στο ακέραιο αυτό το περι μεταφοράς στο «ΜΙΑ ΜΑΧΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΛΗ» που το υπογραφει μόνος του. Και κυριολεκτικά ΞΑΝΑΓΡΑΦΕΙ ή μαλλον γράφει εκ νεου το μυθιστορημα του Τόμας Πίτσον, όπως συζητήθηκε πολύ εντονα. Αλλαξε εποχές, το μετεφερε από τα 80ς του βιβλίου στο σήμερα, πονταροντας σε μια διαχρονικότητα αρα πιο αποτελεσματική την αλληγορία του, αλλαξε τα ονοματα των χαρακτήρων αρα πρόσθεσε και στοιχεία δικά του, επίσης στο εκ νέου γραψιμο έβαλε και πραγματα που δεν υπήρχαν ενώ , με την ιδιοτητα του σκηνοθέτη, βάζοντας τους ηθοποιούς σε κλίμα ώστε να ακούν ο ένας τον άλλο, επέτρεψε κι αυτοσχεδιασμούς που κάποιοι περασαν και στο σεναριο, όπως αυτό με τα κινητά τηλεφωνα, σύμφωνα τα όσα διαβασα στο “Variety”
Πέμπτο και τελευταίο υπο εξέτασιν εκ διασκευης σεναριο, είναι το «TRAIN DREAMS», το οποίο ακολουθεί μια παραδοση της αμερικανικης λογοτεχνίας που μεταφερεται στην κινηματογραφική οθόνη. Εδώ είναι ολοφάνερο ζητούμενο η δια του κινηματογραφου απόδοση του βιβλίου, του πνευματος του βιβλίου. Ξαναγραφεται από τον σκηνοθετη ΚΡΙΣ ΜΠΕΝΤΛΕΫ και τον συνεργατη του ΚΡΑΙΓΚ ΓΚΟΥΕΤΒΑΡ με ένα τρόπο που θελει να κρατησει την ποίηση στην εικόνα, το πετυχαίνει με σκηνές που δίνουν δραση μεσα στη φλυση, με καταστασεις του δασους και της υλοτομίας και των ανθρωπων, επίτευγμα η αποδοση της μοναχικότητας του ήρωα ενώ τον κρατα σιωπηλό σε μεγαλο μέρος του έργου, την «δραση» του δάσους και της φυσης την κρατα ως πλαίσιο και τονίζει έτσι την παθητικότητα του χαρακτήρα. ΚΙ ετσι δεν ξεφευγει ποτέ από την ποιητική υπογραφή και του πρωτοτυπου.
Αξίζει να παρατηρησουμε πως αν και στα 4 εξ αυτών την προσραμογη την υπογραφουν, ή την συν-υπογραφουν οι σκηνοθετες τους, μόνο δύο εξ αυτών εχουν την έγκριση και των Σκηνοθετων. Το «Αμνετ» της Κλόε Ζάο και φυσικά το «Μια μάχη μετα την άλλη» του Πολ Τομας Αντερσον που ήδη ελαβε το βραβείο του Σωματειου Σκηνοθετων. Σαφεστατα και σε αυτά τα δυο , με εμφαση στο «Μι μαχη..» θα πέσει το ενδιαφερον των σκηνοθετων σε αυτή την κατηγορια ωστοσο, θα μείνει κάποιος χωρος για να πάρει ψηφους και το «Train dreams» , ειδικά από σκηνοθέτες που κινούνται στους χωρους του Suntance και σε αυτού του τυπου τις φόρμες και τις αναζητήσεις, επειδή κρατησε την ποιητικότητα χωρίς να απωλέσει την κινηματογραφικότητα. Αυτά θα προσμετρηθούν. Οι ηθοποιοί στην πλειοψηφια τους λογικα θα είναι με το «μια μάχη»….Αν κι ειδικά οι γυναίκες ηθοποιοί θα υψωσουν αναστημα υπερ του «Αμνετ», να τιμήσουν αυτές που έγραψαν τον υπεροχο ρόλο. Για τους μοντερ ούτε λόγος, υπερ της «μάχης» τέτοιο σεναριακό υλικό για μοντάζ με τόση συναίσθηση κινηματογραφικήε παρέμβασης που έλαβε υπόψη όλους τους κινηματογραφικούς κλάδους…