Πάμε λοιπόν να εξετάσουμε τις ταυτοτητες των ταινιών από την κάθε χωρα και θα καταλάβετε τι εννοώ.
Και ξεκινάμε από αυτήν που δεν ανήκε στα ευρωπαϊκά, συμμετείχε στις Κάνες κι ήρθε με το βραβείο στον πρωταγωνιστή της, τον ΒΑΓΚΝΕΡ ΜΟΟΥΡΑ, που είναι υποψήφιος και για Oscar . Μιλάμε για το «Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΠΡΑΚΤΟΡΑΣ» του ΚΛΕΜΠΕΡ ΜΕΝΤΖΑ ΦΙΛΙΟ από την ΒΡΑΖΙΛΙΑ, τη νικήτρια χώρα του περσινού Διεθνούς Oscar , για το ‘ΕΙΜΑΙ ΑΚΟΜΑ ΕΔΩ» του ΒΑΛΤΕΡ ΣΑΛΕΣ. Στην κριτική που έγραψα για το φιλμ εντόπισα ως λέξη κλειδί , την «αφήγηση». Ότι ο «Μυστικός πρακτορας» είναι ταινία αφήγησης, κι όχι σεναρίου, εξηγώντας τη διαφορά. Τωρα θα τα δούμε και στην πραξη διότι το «μενού» μας παρέχει τη δυνατότητα. Ο «ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΠΡΑΚΤΟΡΑΣ» έχει ως ήπλο την αφηγηση, που κυρίως είναι προσόν σκηνοθεσίας κι όχι σεναρίου, τον τρόπο με τον οποίο αφηγείται μεσω εικόνων μια ιστορία. Κι όχι έργο ιστορίας. Λεπτος ο διαχωρισμός αλλά οι Ακαδημίες είναι για αυτή τη δουλειά. Το πως μας δείχνει την ιστορία ενός ανθρωπου που έρχεται ξαφνικά, στην Βραζιλια του 1977, μεσούσης της Στρατιωτικής Δικτατοριας που κρατησε 21 χρονια, για την αναζητηση του παιδιού του, γύρω από μια ψευτικη ταυτοτητα, τις παρακολουθησεις εις βαρος του, ακόμα και τη νύξη μήπως κι ηταν και καταδοτης …Για να δουμε να προχωραει, να περνά και μεσα από άλλα πραγματα, μαζί με τα πολιτικα να εχει και τα κινηματογραφικά της Βραζιλίας, να τα εντάσσει στην υπόθεση, να δανείζεται και τίτλους, να βαζει το θεατή στον πειρασμό της ίντριγκας, να του προσφερει ένα πολιτικό θριλερ, που δεν είναι όμως πολιτικο θριλερ , τουλάχιστον όπως τα ξερουμε. Και επίσης η αφηγηση εμπλουτιζεται κι ολοκληρώνεται και υποστηρίζεται από μια διανομή που της προσδίδει ταυτοτητα, υφος και καθολικότητα μια διανομή με φυσιογνωμίες είτε ηθοποιών είτε κομπάρσων που παρακίνησε και τον κλαδο των casting directors και σίγουρα πήρε πολλές ψήφους από αυτούς, που την συμπεριελαβαν στην 5αδα του κλάδου τους, ως τη μόνη ξενη απέναντι στις σταθερες αμερικανικες «Μια μαχη μετα την άλλη», «Αμαρτωλοί», «Αμνετ» και «Marty supreme». Αυτό είναι credit της ταινίας διότι το σινεμά είναι πολλά πραγματα και μετράνε όλων των λογιών τα επιτευγματα στη συμβολή μιας ταινία. Βαζουμε και τον πρωταγωνιστή που τον στηριξαν οι ηθοποιοί από το δικό τους κλαδο, να μάνι-μανι τα στοιχεία που είδαν ως ενισχυτικά της αφηγησης και το φιλμ φιγουραρει ταυτοχρνως και στην 10άδα της καλύτερης ταινία.
Η διαφορά της ταινίας αφηγησης από την ταινία σεναρίου γίνεται ευκρινέστερα αντιληπτή με την επόμενη της 5άδας που είναι το «ΕΝΑ ΑΠΛΟ ΑΤΥΧΗΜΑ» του ΤΖΑΦΑΡ ΠΑΝΑΧΙ, καθαρόαιμη ιρανική ταινία, που λόγω πολιτικής δίωξης του σκηνοθέτη στην πατρίδα του, υιοθετείται από τη ΓΑΛΛΙΑ και αναλαμβάνει την εκπροσώπηση της στα Oscar, χωρίς τίποτε γαλλικό επανω της πλην χρηματοδότησης, έχοντας, όμως, στις αποσκευες της και τον «Χρυσό Φοίνικα» του Φεστιβάλ Καννών. Η ταινία του Παναχί είναι ταινία σεναρίου, υπερέχει στο σεναριο κατά πολύ της βραζλιάνικης, το οποίο σεναριο προτεινεται για Oscar στην κατηγορία του πρωτοτυπου σεναριου, που γραφτηκε δηλαδή αποκλειστικα για την οθόνη αλλά υστερεί στην αφήγση ως προς την κινηματογραφικότητα της, εναντι της βραζιλιανικης. Στον Παναχί όμως καταλαβαίνουμε τι σημαίνει σεναριο. Και πως ορίζεται μια ταινία σεναρίου. Από το θέμα, τον κεντρικό ήρωα, τα εμπόδια στο να προχωρησει στην ιστορία, από τον περίγυρο που αναπτύσεται παραλλήλως και πλαισιωνει και συγχρόνως βεβαίως κι από ένα θέμα το οποίο να είναι θέμα, να είναι η πραξη «σπουδαία και τελεια» , ολοκληρωμένη δηλαδή, να υπάρχει λόγος να γίνει ταινία. Και το σεναριο εχει ψωμί Ο ήρωας έχει κακοπάθει στις ιρανικές φυλακές, έχει μείνει με ένα νεφρο από τα βασανιστηρια κι ένα βραδυ η Μοίρα τον φέρνει ενώπιον του βασανιστή του, τον αναγνωρίζει από τη φωνή. Παει να τον σκοτωσει, δεν το κάνει, τον απαγάγει όμως, και δεν προχωρεί στην τελεσίδικη πραξη διότι θελει να σιγουρευτεί ότι όντως ήταν αυτος. Αρα του δίνει το σεναριο κι ένα ηθικό πλεονέκτημα. Και με βαση αυτά τα στοιχεία προχωρεί και βρίσκει ανθρώπους που θα επιβεβαιωσουν ή όχι , όμως θα συμβεί και μια ανατροπή παρακάτω, μπορείτε να την πείτε και εμπλοκή που θα πρέπει να αναδειξει και το ηθικό διδαγμα-όχι κήρυγμα, διδαγμα. Αυτό είναι ταινία σεναρίου. Ο σκηνοθετης δεν μεταχειριζεται πολλά για την κάνει πιο «ωφέλιμη», αφηνει να μιλήσει το σεναριο της. Εστω κι αν το ελυρημα δεν είναι πρωτότυπο, έχουμε δει παρόμοιο του.
Αρα, αυτοματως με αυτές τις δυο ταινίες καταλαβαίνουμε σε μια πρωτη αναπαυλα , που κερδίζει η αφήγηση και που το σεναριο, ποια η διαφορά και φυσικά εκει που ο καθενας κερδίζει σημαίνει πως ο άλλος χανει.
Στην τρίτη ταινία έχουμε το ολοκληρωμένο έργο, το ολοκληρωμένο δράμα. Είναι η συμμετοχή της ΝΟΡΒΗΓΙΑΣ, , η «ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΞΙΑ» του ΓΙΟΑΚΙΝ ΤΡΙΕΡ στην 6η υποψηφιότητα της χωρας, και το φιλμ έχει αναγνωριση σε 9 κατηγορίες, είναι για 9 Oscar υποψηφιο. Κι οι υποψηφιοτητες δηλωνουν ενδειξεις. Είναι ταινία αναπτυξης θεματος, ανθρωποκεντρική, από εκείνες όπου σεναριο και σκηνοθεσία γίνονται ένα πραγμα, δεν ξέρεις που σταματα το ένα και πότε αρχίζει το άλλο, οι επιμέρους υποψηφιότητες δηλώνουν τον ανθρωποκεντρισμό αφού αφορούν σε τέσσερις ηθοποιούς, σε σκηνοθεσία, σεναριο κι από τα ενδιάμεσα το μοντάζ, δηλαδή αυτό που τη σκηνοθεσία του σεναρίου την κανει να μην φαίνεται παρα να λειτουργεί απρόσκοπτα, της προσφέρει ροή. Μαζί με τη βραζιλιάνικη είναι οι μόνες που έχουν ταυτοχρονη εκπροσώπηση και στη Διεθνή Ταινία και στη Δεκάδα της Καλύτερης. Είναι ένα βαθύ μπεργκμανικής σχολής δραμα, γυρω από τη σχέση μ ιας κόρης με τον εαυτό της, τους γυρω της, το σπίτι της, την Τέχνη της που είναι το θεατρο και με αποκορύφωμα τη σχεση με τον πατέρα της. Και δια αυτής της ανιχνευσης και μεσω του μονταζ που δίνει ανασες κι ενίοτε ελαφραίνει, πιάνουμε κατι βαθύ. Εδώ η αφηγηση παρεισφρέει κανονικά στο δραμα, εδώ όμως, έχουμε μια άλλη διαφορά, πάνω στη διανομή. Άλλο η καλή διανομή όπως την αντιλαμβάνονται οι casting directors, που θεωρουν ως υπέρτατο παραδειγμα τον «μυστικό πράκτρα» κι άλλο η καλή διανομή, ο καλός θιασος δηλαδή, που τον συγκροτεί ο σκηνοθέτης με συγκεκριμένες βλέψεις και συγκεκριμένο όραμα. Όπως εχουμε δηλαδή τη διαφορα «ταινίας αφηγησης» και «ταινίας σεναρίου», έτσι έχουμε και τη διαφορά «τελειας διανομής» όπως την ορίζουν οι υπεύθυνοι της, και τέλειου θιάσου που είναι υπόθεση του σκηνοθέτη και μόνο.
Γι αυτό και σας μίλησα στον πρόλογο για ωραια μαθηματάκια που παίρνουμε φέτος από την 5αδα της Διεθνούς.
Και προχωραμε.
Η επόμενη είναι ταινία τελετουργίας. Καθαρα δηλαδή, ταινία σκηνοθετη, το προσον της είναι η σκηνοθεσία της. Μιλάμε για την εκπρόσωπο της ΙΣΠΑΝΙΑΣ, το «SIRAT» του ΟΛΙΒΕΡ ΛΑΣΕ, που ερχεται με δικη του ταυτοτητα κι η λέξη του είναι το «τελετουργικό». Στην έρημο του Μαρόκου, σε ένα ρεηβ πάρτυ έχει χαθεί μια κοπέλα που πέρασαν μήνες και δεν εδωσε σημεία ζωής. Όπως φαίνεται το ρεηβ παρτυ δεν εχει χρονοδιαγραμματα κι ερχεται ο πατερας της, συντροφευόμενος από τον μικρό γιό του να την αναζητησει. Και θα ‘ερθει σε επαφή με το περιβάλλον της, με αυτο τον τρόπο ζωής, θα εμπλακεί με τον τρόπο του κι αυτος στο τελετουργικό του πραγματος κι η ανελιξη θα είναι καθαρα μυστηριακή, εσωτερική, με τον τίτλο που υπονοεί πολλά, την αραβικη λέξη «μονοπάτι», το μονοπάτι που οδηγεί σε ένα άλλο κόσμο, περα από τον εδώ και τον ταπεινό…Εδώ δεν θα υπαρχει σεναριακή υποστηριξη διότι το έργο δεν πονταρει καθολου στο σεναριο και το σεναριο δεν είναι το δυνατο του κομμάτι, όμως, ποντάρει στο σύνολο της κινηματογράφησης, στις πολλές επιμερους κατηγοριες που συμβαλλουν στη δημιουργία μιάς ταινίας , είναι όλοι εκείνοι οι κλάδοι κι οι ειδικότητες που εχουν αναλάβει να υλοποιήσουν το όραμα του σκηνοθέτη. Κι επίσης είναι ενδιαφέρον ότι από τα επι μερου ςεκείνος που πριμοδοτείται και παιρνει δική του υποψηφιότητα είναι ο Ηχος, στον οποίο πιστώνεται η αναμειξη φυσικών ηχων, θορύβων από τα παλιοκαιρίσια αυτοκίνητα, ηχος από την ερημο και το διαρκες τεμπο που δίνει η μουσική η οποία δεν αντιμετωπίζεται σαν σύνθεση αλλά σαν τυμπανιστής σε ένα πολεμο του οποίου κρατα το τεμπο, το ρυθμό. Άλλο ένα μάθημα περί διευκρίνισης ορίων, πότε η μουσική εκλαμβάνεται ως Ηχος, ως συμβολή στον Ηχο κι όχι ως πεντάγραμμο…
Η πέμπτη ταινία έχει ως ορισμό τη λέξη «Ντοκουμέντο». Μιλάμε για την παλαιστινιακής θεματολογάις ταινία που κατεβαινει ως υποψήφια της ΤΥΝΗΣΙΑΣ, μια κι η σκηνοθετης του φιλμ είναι Τυνήσια, η ΚΑΟΥΤΕΡ ΜΠΕΝ ΧΑΝΙΑ κι εχει ξαναπροταθεί μαζί με τη χωρα της για το Διεθνές, το 2021 με το «Ο άνθρωπος που πούλησε το δέρμα του». Κι εδώ το μάθημα εχει να κάνει με τον λεπτό διαχωρισμό αναμεσα σε «ντοκουμέντο» και σε «ντοκυμαντέρ». Το έργο δεν είναι ντοκυμαντερ αν και θα μπορούσε να ηταν . Δεν είναι διότι στα πραγματικα στοιχεία ανακατευθηκε η μυθοπλασία και πήρε το πάνω χέρι. Τα πραγματικα στοιχεία είναι οι ηχογραφησεις που διασωθηκαν από τις κραυγες αγωνιας μιας μικρής στη Γαζα,η οποία παγιδευτηκε σε αυτοκίνητο που δεχτηκε ισραηλινή επίθεση και τα συνεργεία διασωσης προσπαθούν να πιάσουν επαφή. Οι ηχογραφησεις με τη φωνή της μικρής είναι το ντοκυμαντερίστικο στοιχείο , η Τυνήσια σκηνοθέτης , που εγραψε και το σεναριο, τις πήρε και τους έδωσε μορφή μυθοπλασίας, δραματουργίας κάνοντας ένα δραμα αγωνίας.
Με βάση λοιπόν τα ανωτερω μαθήματα κι τις σημαντικες επισημάνσεις ξεκινούν οι 11.000 άριστοι ολων των ειδικοτητων του παγκόσμιου, κι όχι μόνο του αμερικάνικου, σινεμά να κατεθεσουν τη μαρτυρία τους. Και βεβαια οι περισσότερες της μιας υποψηφιότητες, μπορεί να φαίνονται ως ενισχυτικές αλλά στην Διεθνή Ταινία αυτό που θα μετρήσει είναι η μία που θα αρεσει περισσότερο από τις άλλες είτε για την αφήγηση της είτε για την ιστορία της είτε για την ηθοποιία της ειτε για την όποια αισθητική της είτε για την αληθεια της…Αυτό δεν πρεπει να το ξεχνάμε ποτέ. Διότι εδώ έχυμε ένα συνολο που καταλήγει σε σύνολο, δηλαδή σε ταινία, δεν βραβεύουμε ένα συγκεκριμένο κλάδο, για ένα ειδικό του επίτευγμα…..!!!!!