Αυτό για να γίνει κατανοητή η σημασία κι η σημαντικότητα του Μοντάζ στη δημιουργία μιάς ταινίας. Βέβαια, πάτα θα υπάρχουν οι εξαιρέσεις ταινιών που κέρδισαν Oscar Καλύτερης Ταινίας χωρίς υποψηφιότητα στο Μοντάζ. Κι οι ταινίες αυτές είναι κάποιες σημαντικές, είναι ο «Νευρικός εραστής», «Ο Νονός μέρος β», «Ο άνθρωπος για όλες τις εποχές», κλπ. Ενισχύθηκαν από άλλα στοιχεία. Πάντως φέτος εχουμε χρονια πολύ αντιπροσωπευτική του μοντάζ και πάμε να δούμε, τι είδαν οι μοντερ και τι καλούμαστε να δούμε οι υπόλοιποι, είτε θεατές που μέσα από εκεί απολαμβάνουμε κι όσοι ενδιαφερόμαστε το ψαχνουμε και παραπάνω, είτε κινηματογραφιστές των αλλων κλάδων που πρόκειται να δωσουν την ψηφο τους.

Ξεκινάμε τις προβολές λοιπόν, σαν να ηταν εβδομάδα με τις 5 εργασιμες αφιερωμένες στην εξεταση του Μοντάζ

Τη Δευτέρα λοιπόν (με την αλφαβητική σειρά που ανακοινώνονται) βλέπουμε το «F1» από το οποίο θα πάρουν απάντηση εκείνοι που δεν έχουν κατανοήσει τι εστι Ακαδημία, τι εξετάζει μια εργοκεντρική Ακαδημία κι έχουν στου νου τους αποκλειστικώς στερεότυπα Φεστιβαλ του auteur. Μόνο που κι εδώ υπάρχει auteur αλλα αυτος είναι ο μοντέρ. Στην περίπτωση, ο ΣΤΗΒΕΝ ΜΙΡΙΟΝΕ, βραβευμένος με OSCAR  για το “TRAFFIC” του ΣΤΗΒΕΝ ΣΟΝΤΕΡΜΠΕΡΓΚ, όπου κι εκεί ο σκηνοθέτης πάνω του είχε στηριχτεί για να αποσπάσει το δικό του Oscar ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑΣ. Εδώ εχουμε εξυπνο σκηνοθέτη, που κάνει ταινίες συναρπαστικού θεάματος (κι ακροάματος….),τον Τζότζεφ Κοζίνσκι, που για την ωρα διαπρεπει στο είδος όπου το μοντάζ με τον ηχο κάνουν τα θαυματα τους, όπως στο “Top Gun : Maverick” . Και στο «F1»  επίσης πάνε ζευγάρι με συνεπικούρηση των οπτικών εφφε, όπου όμως κι αυτά, είναι στην υπηρεσία του μοντάζ. Το μοντάζ  ρυθμίζει απόλυτα την ταινία, τους αγωνες αυτοκινήτων και της Φόρμουλα 1, τα όσα συμβαίνουν στην πορεία των αγωνιωδων διαδρομών, τα εφφε που δεν φαίνονται  διότι φροντισε το μοντάζ. Μιλάμε για αμέτρητες ώρες τραβηγμένου υλικού από αγώνες, μιλάμε για πάντρεμα σκηνοθετημένων πλάνων με αληθινα από «Φόρμουλα 1» και να μη διακρίνονται, σκηνές ηθοποιών με ενσωματωμένες πλήρως τις σκηνές από τα ράλυ, κι όλο αυτό να τα βαζει σε ταξη, να δίνει ρυθμό, να προλαβαινει να περνά και το συναίσθημα των χαρακτήρων που φέρουν οι ηθοποιοί, να καθοδηγεί τον ηχο στο γάμο σε δικα του επιτευγματα. Διότι κι αυτά είναι ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ, μην το ξεχνάμε. Κι από ό,τι φαινεται, οι εν πρωτοις καθ’υλην αρμόδιοι μοντερ, ηχοληπτες, οι των οπτικών αφφε αλλά σιγουρα και διαχειριστές κάμερας από το χώρο της Φωτογραφίας, αυτοί όλοι πρεπει να ανταποκρίθηκαν με ενθουσιασμό ώστε με τις ψήφους να στείλουν το φιλμ και στη 10άδα της καλύτερης ταινίας. Μένει να δούμε κι από τους άλλους κλάδους πόσοι θα μείνουν σε αυτό, ώστε να το ψηφίσουν στην κατηγορία του ή αν θα αναζητήσουν κάτι άλλο από την Τέχνη του Μοντάζ στίς άλλες 4 διεκδικούσες ταινίες.

Την Τρίτη, θα πάμε να δούμε το «MARTY SUPREME». Το μοντάζ που «ξεκλείδωσε» την θετική εντύπωση ώστε να γίνει κατανοητή η διάθεση του σεναρίου και της ταινίας ολόκληρης, απέναντι στο αθλητικό είδος, που δεν έχει καμία σχέση με τα στερεότυπα του είδους που ξέραμε. Κάπου καπου ξεχνιόμαστε κι ότι προκειται για αυτό το είδος. Κι εδώ η απάντηση έρχεται από τον κλάδο, ο οποίος αναγνωρισε  κάτι που στα ψιλά γραμματα των τίτλων δεν γίνεται ευκρινές ώστε να ενεργοποιήσει σκέψεις. Ότι για σπάνια φορά, αυτοί που υπογράφουν το μοντάζ είναι οι ΣΕΝΑΡΙΟΓΡΑΦΟΙ της ταινίας. Ο ΡΟΝΑΛΝΤ ΜΠΡΟΝΣΤΑΪΝ (ή Μπρόνστιν) κι ο ΤΖΟΣ ΣΑΦΝΤΙ. Οπου ο ΣΑΦΝΤΙ είναι κι ο ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ  του φιλμ. Αρα εδώ, το μοντάζ ήταν ΜΕΡΟΣ του ΣΕΝΑΡΙΟΥ, ακριβως αυτό το πάντρεμα κι η αφηγηση μη αθλητικών παρασκηνιακών ιστοριών που το κάνει ταυτότητα της ταινίας. Ολο αυτό  υπό την εποπτεια του σκηνοθέτη ο οποίος κρατούσε το καθαρα αθλητικό για τις σκηνες του παιχνιδιού, που είναι πινγκ πονγκ και να το δειξει σε διαφορετικό ρυθμό ρακετας από το αν ήταν τένις. Στην κίνηση του πινγκ πονγκ , στην παρακολουθηση του δηλαδή, έχουν συμβάλει κι οι κάμερες , από τη μεριά που «τραβούν» κι υποβάλουν τη διαφορα από το άλλο αθλημα - ισως σε αυτό να εχει παίξει ρόλο κι η υποψηφιότητα της φωτογραφίας, μαζί με κάποια άλλα επιπλέον στοιχεία. Συνεπώς εδώ ψηφίζουν το Μοντάζ αυτοί που αγαπησαν πολύ την ταινία και θα είναι κι Ηθοποιοί, μεσα σε αυτούς, διότι είδαν ότι όλο αυτό κατέληγε στην προβολή του σταρ πρωταγωνιστή Τιμοτέ Σαλαμέ.

Tην Τετάρτη θα πάμε να δούμε την τρίτη ταινία της 5άδας: «ΜΙΑ ΜΑΧΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΛΗ» (One battle after another) του μοντερ ΑΝΤΥ ΓΙΕΡΓΚΕΝΣΕΝ, που είχε κάνει και το «Πίτσα γλυκοριζα» του σκηνοθετη Πολ Τομας Αντερσον κι εδώ καταλαβαινουμε ότι προκειται για μοντερ σκηνοθετικού οράματος… Όταν ο ρυθμός της «Πίτσας γλυκοριζας» δεν σε έβαζε ούτε σε υποψία ότι επρόκειτο για μοντερ που ερχόταν από τον χωρο των βιντεοκλιπ. Στο «Μια μαχη μετα την άλλη» αυτό είναι ηλίου φαεινότερον, είναι ακριβως η σκηνοθεσία του Αντερσον. Ο συνδυασμός ενός καταιγιστικού ρυθμού μια κι εχει να κάνει με ένοπλους επαναστατες κι ενδιαμέσως συνύφανση με τους χαρακτήρες και την ανθρώπινη διασταση, όπου μεσα από εκεί προβαλλονται οι ηθοποιοί οι οποίοι μεγαλουργούν στους ωραίους ρόλους που τους προσφερε το σεναριο του σκηνοθέτη. Κι ο μοντερ έχει την «εντολή» ότι αυτό πρέπει να ν προβληθεί και βασικά να αναδειχτεί. Πάση θυσία. Εδώ αρχίζουν κι επαυξάνονται οι ψηφοφόροι από τους Ηθοποιούς αλλά κι από τους Σκηνοθετες που βλέπουν πως το μοντάζ υπηρετεί ένα όραμα, από τους σεναριογραφους αναμφίβολα διότι το σεναριο είναι βασική προυποθεση εδώ, όπως επίσης κι από μοντέρ που είδαν αυτο το ρυθμό , αυτή τη συνύφανση που είπα και πιο πάνω. Κι οι Μουσικοί μαζί με τους Ηχολήπτες θα δώσουν το «παρόν» τους, υπάρχουν στοιχεία στην ταινία που θα τους προτρέψουν…. Το πως πήρε ρυθμό το έργο κι από τη συνεργασία με τη μουσική και κατεπεκταση με τον Ηχο…

Την Πέμπτη, εδώ κι αν έχουμε επίτευγμα για να πεσουν πάνω του Ηθοποιοί και Σεναριογράφοι..Κατα βαση. Εργο ξενόγλωσσο, από βορεια χωρα, έργο διαλόγων, όχι τίποτε θεάματος, έργο «μπεργκμανικών» σχέσεων κι οι Μοντέρ της Ακαδημίας συγκινήθηκαν. Είναι το «ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΞΙΑ» του Νορβηγού Γιοακιν Τριερ και τoυ σεναριακού συνεργάτη του Εσκουλ Βογκτ. Ο Μοντέρ είναι ΔΑΝΟΣ. ΟΛΙΒΙΕΡ ΜΠΟΥΓΚΕΡ ΚΟΥΤέ. Από τη Μεγάλη της Κοπεγχάγης Σχολή, για τη οποία τόσες και τοσες φορές έχω γράψει. Κάθε τόσο παίρνει Οσκαρ κι ένας Δανός μοντέρ. Εδώ τωρα εχουμε το μοντάζ που δεν φαίνεται, σκέφτομαι τον Κατσουρίδη αλλά και την Θέλμα Σουνμέικερ του Σκορσέζε που έλεγε  σε μια παρουσιαση που ειχα πάει, τότε στο LA, ότι από τις πιο δύσκολες σκηνές που μόνταρε ήταν το οικογενειακό τραπέζι στο σπίτι της «Κάθριν Χέπμπορν» (Κέητ Μπλάνσετ) στο «Aviator» (όπου πήρε το δεύτερο από τα τρία Oscar της), πόσο δύσκολο να δωσεις πνοή και ζωή και ρυθμο στα πλάνα  που στηνουν ένα τραπέζι με πολλούς συνδαιτημόνες.. ποιοι θα μιλάνε, ποιοι θα ακούνε, τι θα κάνει το υπόλοιπο τραπέζι ώστε να αποκτήσει κινηματογραφική λειτουργικότητα η σκηνη. Τη θυμήθηκα  στη σκηνή που κάθονται στο καφε ο Σκαρσγκαρντ με την «κόρη» του Ρέισβε και  της μιλά πρωτη φορά για το σεναριο της επικειμενης ταινίας του. Και παρατηρούσα (το ειχα γραψει και στην κριτική μου), που έκοβε και ποιόν, πότε έβαζε off τον διαλογο, πως επεξεργαζοταν συνυπαρξη διαλόγου κι αντιδράσεων κι ΕΤΣΙ ακριβώς ήταν ΟΛΗ η ταινία. Εργο ανθρωπων κι ανθρωπινων αντιδράσεων.. Πως δίνεις ρυθμό μέσα από τους ανθρώπους; Και τον κρατάς και σφιχτό ώστε να μη χαθεί ο στοχασμός. Τους τα μαθαίνουν πολύ καλά εκεί.

Και την Παρασκευή βλέπουμε το πέμπτο και τελευταίο , το «ΑΜΑΡΤΩΛΟΙ» (Sinners) και φυσικά ποιος στηρίζει τις 16 υποψηφιότητες -ρεκόρ που πήρε η ταινία; Ναι από το σκηνοθέτη ξεκινούν που είναι κι ο σεναριογράφος, τον Ράιαν Κουγκλερ, αλλά ποιος το στηρίζει γερά ώστε να ανθίσει και να αναπτυχθεί; Το ΜΟΝΤΑΖ που υπογράφεται από τον MAΪΚΛ Π.ΣΟΟΥΒΕΡ, ο οποίος είναι  λευκός (και μοντερ σε όλες σχεδον τις ταινίες του Κούγκλερ-ενδιαφέρον δεν νομίζετε?) , όπως κι άλλοι συντελεστές της ταινίας (παραδειγμα ο μουσικός Λούνβιχ Γκερανσον ή η casting Φρανσιν Μαισλερ)  κι εχει σημασία για την οπτική και την πολυεδρικότητα της αντίληψης του Κούγκλερ.  Και δεν τους ανέφερα τυχαία τους συγκεκριμένους λευκούς, μια και στο φιλμ συνεργάζονται με αποθέωση τη σουρεαλιστική χορογραφία στο κλαμπ με το υπέροχο τραγούδι «Ι lied to you», όπου συνυπάρχουν διαφορετικές λήψεις για να βγει αυτος ο σουρεαλιστικά αργος ρυθμός της χορογραφίας, …Το πως συνδέει ο μοντέρ τις αλλόκοτες καταστάσεις του σεναρίου και του θέματος και του ύφους και της αισθητικής και της ηχητικής…ναι, είναι βαση της ταινίας.

Και μετά από το πενθήμερα, έχουμε μπροστα μας το σαββατοκύριακο να αναλύσουμε, να κατανοήσουμε, να χωνέψουμε, κι αν ήμασταν εκεί, να μιλούσαμε και με ανθρώπους των κινηματογραφικών κλάδων και να βλέπαμε και τη δική τους ματιά, όχι για προγνωστικά και τέτοιες σαχλαμάρες αλλά για εμπέδωση του «Μαθήματος». Μπορούμε να το κάνουμε κι εδώ , με δικούς μας , αρκεί να εχουν όρεξη αφενός και να εχουν δει και τις ταινίες αφετέρου. Ποιό μοντάζ και για ποιους λόγους θα ήταν το προτιμώμενο του καθενός; Και τι θα έλεγαν κι εδώ κι εκεί οι casting directors; Για αυτούς καλύτερο μοντάζ θα είναι εκείνο που θα εξυπηρετήσει την καλύτερη διανομή, την καλύτερη επιλογή ηθοποιών…!!!!