Καθως πλησιασε ο καιρος για να βγει η ταινία στις αίθουσες, εκεί έπρεπε πλέον να μιλήσει η ταινία
Να μιλήσει όμως η ταινία ή μήπως ο καθένας που τα σημερινα κοινωνικά δικτυα του επιτρεπουν την πρόσβαση και μια «αποψη» επι παντος επιστητού, πόσο μαλλον για το σινεμα που το θεωρεί ένα δικό του δοβλέτι ξεσκίσματος . Ακόμα κι όταν πάει να υπερασπιστεί
Με άλλα λόγια, η ταινία που βλεπουμε εδώ και κατι εβδομάδος κι ακουμε ή διαβαζουμε για αυτήν, εχει σχεση με την ταινία καθ αυτή ή με το τι νομίζει ο καθενας; Αλλωστε δεν εχει περασει πολύς καιρος από την «Οδύσσεια» όπου εκεί το φαινόμενο ειχε επι πλεον ανεξέλεγκτες διαστασεις. Εδώ, αν μη τι άλλο, επειδή δεν βασιζεται σε γνωστο μύθο σχολικού εγχειριδιου, δεν μπορούσε να εχει προκαταβολικα άποψη ο καθενας πριν δει την ταινία. Κάτι είναι κι αυτό.
Και φτάνουμε τωρα στην ταινία.
Τι βλέπουμε; Και τι κρίνουμε; Αυτό που παίζεται στο πανί; Τις προθεσεις του δημιουργου λες και τις ξερουν; Το τι κανει ο δημιουργος, περαν των εκ των προτερων ανακαλυφθεισών προθεσεων ή ΤΙ ΛΕΕΙ Ο ΤΟ ΕΡΓΟ; ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ; Ασχολείται κανείς με τον αριστοτελικο εργοκεντρισμό; Με το ότι δηλαδή αυτό που βλέπουμε είναι τα εργα, τα ιδια τα εργα, και αυτό που κοιταμε είναι τι μας λένε τα έργα. Αν μεσω των εργων πανε να ανιχνευσουν ή να εξερευνήσουν τα σωψυχα των δημιουργιών, να ξερουν ότι σε εξετάσεις ανωτερων σχολων τους περιμενει ένα ολοστρογγυλο μηδενικο..οτι αυτο δεν εχει να κανει με το έργο, εχει να κανει με μια αυθαιρτη προσέγγιση της ψυχολογιας κάποιου ανθρώπου που δεν τον γνωρίζουν.
Ωστοσο…. Επειδή ο ΕΡΓΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ είναι σφαιρικός, είναι πρισματικός, είναι καθολικός. Και φτάνπυμε σε αυτό το σημείο να ελεγξουμε το εργο εξ αρχής ως έτσι.. Το πρωτο που εχουμε να κάνυμε είναι, αντί να «ελέγξουμε», αντι να αισθανθουμε δηλαδή ότι είμαστε τιποτε πρόσωπα ΕΞΟΥΣΙΑΣ, που ήρθαν ως από καθεδρας φιλοσοφοι να μοιρασουν βαθμους και να ικανοποιήσουν εξουσιαστικα απωθημένα, καλύτερο θα είναι να σκύψουμε πάνω στο εργο. Πρωτα στο εργο και παραλληλα στο τι κάνουν και πως το χειρίζονται – διαχειρίζονται οι δημιουργοί. Για τη ιστορία, στους τιτλους ανακατευονται τεσσερις σεναριογραφοι.
Από που λοιπόν ξεκιναμε να κρίνουμε τα έργα συμφωνα με το πως μας τα δίδαξε στην Ποιητική του ΕΡΓΟΚΕΝΤΡΙΚΑ ο Φιλοσοφος;. ΠΡΩΤΑ από τον ΜΥΘΟ. Από την ΥΠΟΘΕΣΗ.
Ποια είναι η υποθεση, η πλοκή, το plot που λενε οι διαφοροι σουσουδιζοντες που μιμούνται τη ζωη στην αγγλική. Δηλαδή το θεμα. Ποιο είναι το θεμα. Ενας αλαζόνας, ένας μεγιστανας του πετρελαίου που εχει προκαλέσει με την απληστεία του μια ανεπανορθωτη βλάβη στα οικοσύστημα, μια καταστροφη. Καθοδον, μαθαίνουμε, διαπιστωνουμε μαλλον, ότι αυτό που βλέπαμε δεν ηταν η ιστορία του μεγιστανα αλλά ότι βρισκόμαστε σε ένα θεατρο που γινεται (ανα)παρασταση της καταστροφής και τον μεγιστανα που βλεπουμε τον υποδύεται ηθοποιός. Όταν τελειώσει και βγουμε από το θεατρο δεν θα πιστευουν τα ματια μας αυτό που εχει συμβεί.
Αυτό είναι το θεμα
Πάμε στα δευτερο σταδιο, στο Ηθος, δηλαδη στους χαρακτηρες. Ναι, δεν ξεκιναμε ποτε από τους χαρακτηρες όπως νομίζουν μερικοί και τα γραφουν και με περισπουδαστο υφος. Τωρα για να προχωρησει το έργο πρεπει να του φτιαξουμε ανθρωπους, να το ζωναντεψουμε, να το κανουμε ζωναντο σινεμα. Πάμε στουσ χαρακτηρες. Από τη μια ο μεγιστανας οριζεται ως αλαζονικό κάθαρμα. Από την άλλη, ο ηθοποιός που τον παιζει κρατα τις δικές του αποστασεις για να κανεις τις δικες του παρεμβασεις όταν ‘ελθει ως ηρωα;. Αυτοματως ο ρόλος του Τομ Κρουζ αρχιζει κι αποκτα μια περαιτερω υποσταση, σταδιακα, τωρα μπολιαζεται ως χαρακτηρας ώστε να ακολουθησει την εξελιξη του μύθου. Το ίδιο ισχυει και για τα υπολοιπα προσωπα, που «μπερδεύνοται» στις δυο καταστασεις. Η θεση του Μύθου είναι ότι και στο «θεατρο» εχει επικρατησει η αλαζονική λογική, στους χαρακτήρες, . Στο δεν χαρακτηρα του Τομ Κρουζ που είναι και κεντρικός, βλέπουμε μια ψυχαναλυτική παρεμβαση. Στο πως παιζει το ρόλο. Δεν τον παίζει από αποσταση αλλά από ταύτιση, Σαν να τον υιοθετει. Αρα , έχουμε θεμα διαβρωσης.
Εχουνε ήδη περασει στο τρίτο σταδιο, στη ΔΙΑΝΟΙΑ, στίς σκεψεις, στο κειμενο που διαμορφωνει τους χαρακτηρες μεσω των σκεψεων, και μας οδηγει στο περιεχομενο, εδώ που βλέπουμε ότι τοσο ο θεατρικός λόγος ης υποτιθεμενες παραστασης όςο κι ο κριτικός λόγος των υπολοιπων που πλαισιώνουν τι κάνουν;….Κουκια σπερνουν. Ολοι θαρρεις κι έχουν αποδεχθει την οικολογική καταστροφή, και δεν πάνε να την ανατρεψουν μεσα από την παρεμβαση της Τεχνης τους.
Οι Λεξεις, επομενο σταδιο, έρχονται μαζί τη Διανοια, βγαινουν μεσα από εκε΄. Αρχίζουν να πρωτοστατούν οι ατακες. Τα λογια του ηθοποιού, ως εκφραστης περιεχομένου, απευθυνομενα στους θεατες, ναι είναι αυτό που σιγα σιγα φανερωνει το εργο μεσα από όσα θελει να μας πει… Εδώ, μεσα από το μυθο κυριαρχει το θεατρο. Οσο ο Τομ είναι μεγιστανας, ο λόγος είναι πομπώδης, κατασκευασμένος, ρητορικός, θεατρινιστικος. Όταν ο Τομ βγαινει από το ρόλο και γίνεται ο ηθοποιος της δρασης, μολονοτι το έργο τον εχει ακόμα στο στοχαστρο, ο λόγος αλλάζει, γίνεται πιο ατοφιος, πιο καθημερινός, πιο επικοινωνίσιμος…, εδώ καποιοι θεατες, στις εκφορες ίσως δουν ότι ο ηθοποιός μπορει και να κρατησε κάποια ίχνη τυ θεατρικού ρόλου, αφου ακόμα επί της ουσιας υποκρίνεται….
Και πάμε στο 5ο στάδιο, στο ΜΕΛΟΣ, στη ΜΟΥΣΙΚΗ και στους ΗΧΟΥΣ. Εδώ ο σκηνοθετης και συν-σεναριογραφος ΑΛΕΧΑΝΤΡΟ ΓΚΟΝΖΑΛΕΣ ΙΝΙΑΡΙΤΟΥ , περνα τη σκηνοθεσία και μεσα από το «μελος», από τον Ηχο και τη Μουσική. Στη μουσική συνεργαζεται με μουσικο μελετητη ήχων θορυβων, φυσικων επιλογών, από μητέρα φυση και ζωικο βασιλειο και φτιαχνει μια συνθεση που να πλημμυρίζει, κυριολεκτικά και μεταφορικα την οικολογική καταστροφή ου εξυφαινεται στη διαρκεια της εκτύλιξης, είτε την κυριολεκτική είτε τη μεταφορική, είτε την πρωτοβαθμια είτε την εκτελεσμένη. Ο Κο Ηχος ερχαιται ως προέκταση όχι απλώς αυτης της μουσικής αλά μας παραπέμπει και στο εκτο και τελευταιο σταδιο, την ΟΨΗ, και φυσικά εδώ το «μελος» έχει πολύ κα να κανει με τα σκηνικά. Με το θεατρο μεσα στο θεατρο, με το τι απεικονιζει το θεατρο, με τις πλημμυρες και τα ρευματα, με τη ναυαγισμενη μεγαλουπολη όταν τελειωνει ηπ αρασταση και βγαινουν οι θεατες αοό το θεατρο. Η ΟΨΗ είναι συνολικως ΑΠΟΘΕΩΤΙΚΉ για την ταινία, είναι το ΑΠΑΥΓΑΣΜΑ. Ο ΕΜΑΝΟΥΕΛ ΛΟΥΜΠΕΣΚΙ ίσως πάει για το 4ο Οscar Φωτογραφιας τη καριερας του, η ΟΨΗ γινεται οργανικό στοιχείο… Ο φιλοσοφος την ειχε ως υποδέστερη με την έννοια ότι στις παραστασεις εκείνες υήρχε ο Λογος ή ο Μονόλογος. Με την εξελιξη της δραματουργιας, της Σκηνοθεσιας, της Τεχνικης των Τριών Πραξεων , το θεατρο του 18ου-19ου Αιωνα επανεμπλούτησε τον αριστοτελικό λόγο, το σκηνικό ειναι μέρος της δραματουργιας, όπως κι ο φωτισμός και στην περίπτωση του Digger υπάρχει αισθητικό ψαξιμο. Παλαιων τεχνικών, σημερινης αιθητικής, εικαστικων τεχνων, γκρίζα ξεθωριασμένη ατμόσφαιρα, κι ένα βαθος πεδίου που μπορεί και περιλαμβανει τους πάντες…νομίζω ότι για τους διευθυντες φωτογραφίες πριεπει να ειναι κατι σαν πανεπιστημιακό φροντιστηριο, σαν κι κείνα που παρακολουθούσα όταν πήγαινα στην Αμερική.
Διοτι κι εδώ ολοκληρωνουμε την ΟΨΗ, καταφερνει και «χωραει» και περιλαμβάνει και τους ερμηνευτες. Ναι, διότι περιεργως η υποκριτική αν και συγγενευει με το ηθος, τους χαρακτήρες και σε μικρότερο βαθμό με τις «λέξεις», ναι, ειναι κομματι της ΟΨΗΣ.
Ο ΤΟΜ ΚΡΟΥΖ χρωστα ΑΠΕΡΑΝΤΗ ευγνωμοσύνη στον Εμανουελ Λουμπέσκι, που τον «ξεγύμνωσε», τον αφησε να δειξει όλες τις σωματικες αδυναμίες, να λυθει, να λυτρωθεί, να αποποιητεθει τον σταρ που ξεραμε αλλά να υπογραμμίζει ένα ΣΤΑΡ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ, τον ΣΤΑΡ ΤΗΣ ΜΕΓΛΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ. Το παίξιμο του κινείται στα όρια της υπερβασης,ειδικά όταν παιζει τον μεγιστανα τον κοιλαρα, αλλά κι όταν γινεται ο ηθοποιός που τον παίζει και αναζητει και πετυχαίνει πιο συγκρατημένους τόνους. Συγκρατημενους όμως με ρεγουλα διότι δεν μιλάμε και για την απολυτη μεταμελεια
Από την άλλη μερια, την ιδια ατελειωτη ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ στον Εμανουελ Λουμπεσκι όφειλει κι ο ΡΙΖ ΑΧΜΕΝΤ, ο οποίος καλείται να συνυπάρξει στα ιδια καδρα με τον Τομ Κρουζ, , με απαίτηση ενός παιξιματος απολυτως διφορετικού το οποίο όμως να ειναι ΠΛΗΡΩς ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΜΕΝΟ με του πρωτωγωνιστή του, η κοντρα να παίζεται στα ίδια καρέ….Κι αυτό να ισχύει και στα ΧΗΜΕΙΑ.
ΚΙ επειδή ειπαμε πολλά, αφησαμε την αροστοτελική καθαρση. Δεν εχει να κανει με τα πρόσωπα, εχει να κανει με το θεμα. Εδώ θα εχουμε πολλά να πουμε στην περιοδο των Οσκαρ μεταξυ σκηνοθετικών και προπάντων σεναριακων αναλύσων.
Αυτή είναι η ταινία. Τα υπόλοιπα που διαβαζετε , δεξια κι αριστερα, είναι….ΣΦΥΡΑ ΜΟΥ ΝΑ ΧΟΡΕΥΩ. Από κινηματογραφική άποψη…