Το γνωρίζω το θέμα διότι και προσωπικά , πέρασα μεγαλες οδύνες, πρώτα στην απόφαση κι ύστερα στην πραγματοποίηση του ταξιδιού της αναζήτησης των ριζών και των προγόνων που χάθηκαν στη Σμύρνη κι εκείνοι που επέζησαν ήρθαν για να βρουν το θανατο στη Δραπετσώνα και στη Νέα Ιωνία αλλά και μέσα από κει να σταθούν ξανά στα πόδια τους, να στηθουν εκ νέου.
Κι έτσι ανταποκρίθηκα στην πρόσκληση της ΑΝΝΑΣ ΡΕΖΑΝ, η οποία δεν είναι Μικρασιάτισσα σαν και μένα, είναι Ελληνίδα Ισραηλίτισσα κι αποφάσισε να καταγράψει τα των προγόνων της, τις οδύνες των Ελληνων Εβραίων του Ολοκαυτώμαος, Θεσσαλονικιούς και Γιαννιώτες και Ζακυνθινούς κι Αθηναίους και λοιπούς… Με ιστορική αναδρομή και το πόσο βαθιές είναι εν Ελλάδι οι ρίζες τους κυρίως όμως χωρίς κήρυγμα ούτε ως διδασκαλία. Μια κινηματογραφικότατη αφήγηση που ξέρει από κλιμακώσεις κι είναι εκπληκτικός ο τρόπος με τον οποίο ανεβάζει ρυθμικά το κρεσέντο καθως τα πράγματα αγριεύουν. Το υλικό της είναι πλουσιότατο, οι συνεντευξιαζόμενοι της είναι σπαρακτικοί διότι είναι πολύ λιτοί. ΚΙ η λιτότητα γίνεται πιο τραγική όταν αποδίδει. Κι η σκηνοθέτης που είναι θεσμική κινηματογραφιστρια, το γνωρίζει. Μπορεί κι ακολουθεί τον τρόπο έκφρασης του κάθε συνεντευξιαζόμενου σαν να ήταν ρόλος, πόσο ήρεμη είναι η εικόνα της όταν μιλά ο ΜΑΚΗΣ ΜΑΤΣΑς με όλη εκείνη την ψυχραιμία που έχει καταλήξει σε σοφία και με όσα εχει να καταθέσει για την Εθνική Αντίσταση και το Αντάρτικο και πως γλύτωσαν Εβραίους ανταρτες του Βελουχιωτη τραβώντας τους στα βουνα.. Πόσο πιο σπαρακτικές είναι κάποιες γυναίκες οι οποίες ΔΕΝ ΚΛΑΙΝΕ, εξου και σοφα η ΡΕΖΑΝ τους κάνει κοντινό, πόσο συγκλονιστική γίνεται όταν βάζει να ακούγεται off μια γυναίκα- δεν γνωρίζω το όνομα της, που μιλά για το στρατόπεδο κι όπως ανεβάζει τη φωνή κατά την αφηγηση, για τα όσα βίωσε, νόμιζα ότι ακουγα την Παξινού στην «Εκάβη»…Μια στερεη φωνή που την είχε σπάσει ο πόνος.
Και μέσα από όλο αυτό το πλουσιο κι εξαιρετα δομημένο υλικό, ένα πράγμα αποκόμισα που είναι και πεποίθηση μου. Ότι οι ανθρωπινες λεπτομέρειες είναι που παντα κάνουν τη διαφορά, το απλό περιστατικό που μπορει να προσπεράσει καποιος φευγαλέα, είναι που μπορεί να συμπυκνώνει το βάθος ενός δραματος. Είναι αυτό που διδασκε ο Φελίνι στο Centro Sperimentale di Cinematografia, στη Ρώμη, ότι τα θεματα δεν θα τα ψαχνετε στους πηχυαίους τίτλους των εφημερίδων κα στα οκτάστηλα. Θα τα ψαχνετε στις μικρές ειδήσεις, στην τελευταία σελίδα, στα μονοστηλάκια. Εκεί θα βρίσκετε πάντα την ουσία-έλεγε ο μαγος. Κι εγω από όλο αυτό το οδοιπορικό της Αννας Ρεζάν, με τις συγκλονιστικές αφηγήσεις και το αναλογο υλικό, με τις εμπειρίες τις δικές μου στο να πηγαίνω πέρα δωθε τη Σμύρνη και τον Μπουτζα να ψάχνω τάφους και διευθύνσεις και τα μικρασιατικα παράλια, αλλά και την Πολη και την Προποντίδα και τη Σηλυβρία…, από όλο αυτό τι ήταν εκείνο που με έκανε να μην συγκρατησω τα δακρυα μου; Ένα περιστατικό, μετα τη συνερευση και το τελος του πολέμου, όπου επιτελους το ζευγαρι που χωριστηκε αλλά επεζησαν κι οι δυο, και ξαναβρεθηκαν κι επιτέλους παντρεόνται. Όχι, δεν με συγκλονισε αυτό, παρα η συνέχεια του.Οτι ο γαμπρος που δεν είχε σπίτι να πάει ντυθεί, οι συγγενείς του είχαν εξολοθρευτεί, κι αυτος θα ντυνόταν γαμπρος στο σπίτι της νύφης και θα έβγαινε από άλλη πόρτα, αργούσε ανησυχητικά. Κάποια στιγμή τρομαγμένη η κοπέλα, σπαει τα πρωτοκολλα και τις προλήψεις και παει στην κρεββατοκάμαρα να δει τι γίνεται. Και τον βλέπει να σπαραζει και να θρηνεί, να μην μπορεί να συνέλθει, δεν το είχε κάνει ποτέ ως τότε, δεν τον είχε δει προφανώς κι εκείνη ποτέ σε αυτή την κατάσταση ,ήταν η στιγμή που συνειδητοποιούσε ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΠΙΑ ΚΑΝΕΝΑΝ.
Για μένα αυτό το περιστατικό, αυτή σκηνή, αυτή η επισήμανση της σκηνοθέτη που φανερώνει τόση ευαισθησία, συμπύκνωνε όλο το δραμα. Αυτή η σκηνή τα έλεγε όλα.
Διότι κι η δική μου προσέγγιση ήταν καθαρα συναισθηματική, το ντοκυμαντέρ είναι ένα είδος που δεν το γνωρίζω, δεν το έχω σπουδασει, τη μυθοπλασία ξέρω, γι αυτό κι αποφεύγω να του γραφω κριτική.